Öteberinin Anlamı Ne? Küresel ve Yerel Açıdan Bakmak
Bursa’da yaşıyorum ve sabahları işe giderken genellikle kafamda bir sürü düşünceyle doluyorum. Geçen gün, arkadaşımın bir sohbet sırasında “öteberi” kelimesini kullanması dikkatimi çekti. Biliyorsunuz, bazen bazı kelimeler, yıllarca dilimizde yer eder ama anlamı üzerinde çok fazla düşünmeyiz. İşte, öteberi de bunlardan biri. Hadi gelin, “öteberi” kelimesinin anlamını ve farklı kültürlerde nasıl yorumlandığını bir inceleyelim. Bu yazıda hem Türkiye’deki hem de dünyadaki kullanımına bakacağım ve belki de bu kelimenin bize anlatmak istediği şeyleri daha iyi anlayacağız.
Öteberinin Anlamı Ne? Türkiye’deki Yeri
Öteberi kelimesi Türkçede genellikle iki anlamda kullanılır. Birincisi, işin aslı, gereksiz, kullanılmayan şeyler, eşyalar anlamına gelir. Yani “şu öteberiler” dediğimizde, aslında evde hiç kullanılmayan eski eşyaları kastediyoruz. Çoğu zaman bu kelime, dağınıklıkla ya da uzun zamandır kullanılmayan eşyaların birikmesiyle ilişkili olur. Çoğumuz evde “öteberiler” diye adlandırdığımız kutulara, eski kitaplara veya takılara sahipizdir. Çoğu zaman da bu öteberiler, bir süre sonra değerli şeyler gibi gözükmeye başlar, değil mi? Hatta bazen onlara bağlanır, “belki bir gün lazım olur” diyerek kaldırırız.
İkincisi ise daha soyut bir anlam taşıyor: Hayatımızda o kadar çok yer kaplayan ama sonunda gerçekten işe yaramayan veya anlamsız olan şeyler. Mesela, bir süredir üzerinde kafa yorduğumuz ama sonunda bırakmak zorunda kaldığımız projeler, ilişkiler ya da hedefler… Bunlar da bir bakıma “öteberi” olarak tanımlanabilir. Aslında kelimenin bu anlamı, daha derin bir yere dokunuyor. Hani bir şeyler hayatımızda yer kaplar ama anlamını kaybeder, sonuçta ona veda etmek zorunda kalırız. Bu anlamda, “öteberi” sadece fiziksel bir şey değil, zihinsel ve duygusal bir yük de olabilir.
Öteberi: Küresel Bir Perspektiften Bakmak
Dünyada da “öteberi” kelimesi farklı şekillerde karşımıza çıkabilir, ama bir şekilde temelde benzer bir anlam taşır. Birçok kültürde, gereksiz eşyaların birikmesi, zamanla kullanmadığımız nesnelerin etrafımızı sarması önemli bir sosyal ve kültürel olgu. Örneğin, Amerika’da “clutter” (dağınıklık) kültürü yaygın. Burada, gereksiz eşyaların birikmesi sadece bir yaşam tarzı sorunu olarak görülmez, aynı zamanda psikolojik bir durum olarak ele alınır. Bu yüzden Amerika’daki bazı terapi seanslarında “clutter” sorunu çözülmesi gereken bir konu olarak masaya yatırılabilir. Öteberiler, insanın içsel huzursuzluğuyla doğrudan ilişkilendirilir.
Bir başka örnek ise Japonya’dan. Japon kültüründe ise “kintsugi” adlı bir sanat vardır. Bu sanat, kırık eşyaları onarıp tekrar kullanma kültürüne dayalıdır. Fakat Japonlar, aynı zamanda gereksiz şeylerin birikmesini de sevmezler. Minimalizm Japonya’da yaşam tarzı haline gelmiştir. Bu nedenle, Japon evlerinde öteberiler genellikle çok fazla yer kaplamaz, çünkü yaşam alanlarını sade tutmak temel bir prensiptir. Her şey yerli yerindedir, her eşya işlevseldir ve kullanılmadıkça göz önünde bulundurulmaz.
Türkiye’deki Öteberi: Bir Kültür, Bir Yansıma
Türkiye’de “öteberi” kelimesinin, aslında kültürel bir yansıma olduğu söylenebilir. Evlerimizdeki dağınıklık, çoğu zaman aile yapısıyla da ilişkilidir. Aileler bazen çok fazla eşya biriktirir, çünkü o eşyalar “anılardır.” “Yok canım, bunlar önemli, daha sonra değerlendiririz” şeklinde bir mantıkla, öteberiler zamanla evin her köşesinde birikir. Bu, aslında toplumumuzda geçmişe olan bağın, nostaljinin bir göstergesi olabilir. Aile büyüklerinin, yıllarca sakladıkları eski nesneler; bizlere sadece geçmişi hatırlatmakla kalmaz, aynı zamanda geleneksel değerlerin korunmasına da hizmet eder.
Bunu bir nebze de olsa sosyo-ekonomik koşullarla ilişkilendirebiliriz. Türkiye’de çoğu kişi maddi anlamda rahat olduğu dönemlerde eski eşyaları atma konusunda isteksizdir. Bunun arkasında, “belki bir gün lazım olur” düşüncesi vardır. Diğer yandan, büyükşehirlerde yaşayan gençler, daha minimalist bir yaşam tarzını benimsemeye başlamış olabilir. Yani, öteberinin anlamı bir anlamda değişiyor, yeni nesil daha az eşya ile yaşamayı tercih ediyor, eskiyi geride bırakmayı seçiyor. Sosyal medya üzerinden paylaşılan sade yaşam tarzı akımları da bu değişimin bir parçasıdır.
Öteberinin Küresel ve Yerel Anlamı: Sonuç
Günümüz dünyasında, öteberi kelimesinin her iki anlamı da, kişisel ve toplumsal düzeyde önemli bir yer tutuyor. Türkiye’deki ve dünyadaki insanların bakış açıları farklı olsa da, hepimiz bir şekilde gereksiz şeyleri hayatımızda tutarız. Belki de bu, insana dair bir şeydir: Geçmişe dair biriktirdiğimiz izler, geçmişin bir yansıması. Ama belki de, zaman zaman öteberilerden kurtulmak, onları bırakmak, sadece evlerimizi değil, zihinlerimizi de temizler. Kültürel farklar ne olursa olsun, hepimiz bir noktada, kullanmadığımız şeylerden kurtulmanın gerekliliğini hissediyoruz. O zaman, öteberi gerçekten sadece eski eşyalar mıdır, yoksa hayatımızdaki gereksiz yükler midir? Bunu hep birlikte düşünmeye değer.