Kooperatifleri Kim Denetler? Bir Genç Yetişkinin Düşünceleri ve Mizahi Yaklaşımı
İzmir’de yaşıyorum. 25 yaşında, hayatı hep biraz komik tarafından görebilen, arkadaş ortamında espri yapmayı seven, ama içten içe her şeyi fazla düşünen bir gencim. Bu yazıyı okuyan insanlar, belki de şu an “Kooperatifleri kim denetler?” sorusuna ciddi bir cevap arıyor. Ama beni tanıyorsanız, zaten bu ciddiyetin biraz garip olacağını biliyorsunuz. Çünkü işin içinde kooperatif falan var, o da ciddi bir konu. Ama insan bir yandan da “Kooperatifleri kim denetler?” sorusunu sorarken, kafasında başka sorular da belirebiliyor: “Kooperatif dediğimiz şey nedir? Neden bu kadar önemli? Ve bu kadar karmaşık bir soruya kim akıl erdirebilir?” İşte, şimdi bu yazıyı yazarken hem “komik” hem de “düşünceli” bir bakış açısı bulmaya çalışıyorum. Tabii, okurken de keyif almanız için elimden geleni yapacağım!
Kooperatif Nedir? Bir Komedi ile Tanışalım
Kooperatif, basitçe, bir grup insanın belirli bir amaç doğrultusunda bir araya gelerek oluşturduğu, kar amacı gütmeyen bir yapıdır. Ama nedense her zaman kooperatif deyince aklıma, çok ciddi bir toplantı yapılıp, herkesin gözlüklerini takıp, ciddiyetle “bunu yapmamız gerek, bu çok önemli” dediği bir yer gelir. Halbuki, kooperatiflerin amacı temelde fayda sağlamak, ama sanki bir halkı kurtarmak üzere kurulmuş bir süper kahraman kulübü gibi hissediyorum bazen. “Hadi, kooperatifçiler! Hep beraber süper gücümüzü kullanarak, bu dağınıklığı düzeltelim!” şeklinde düşünüyorum.
Kooperatif üyeleri bir araya gelip, bir konu üzerinde anlaşarak ortaklaşa bir şey yapmaya karar verirler. Bu işlerin işleyişi de biraz bana eski kafalı, ama bir yandan da tatlı geliyor. Yani, kooperatif kurma fikri kulağa nostaljik bir hal alıyor. Bence her kooperatifin başında bir “dede” olmalı. O dede, her şeyin bir şekilde yoluna gireceğine dair, sırf emekli maaşıyla değil, hayat bilgisiyle de bizlere yol göstermeli.
Kooperatifleri Kim Denetler? Ah, Bu Soruyu Sorduk!
Şimdi gelelim esas soruya: Kooperatifleri kim denetler? Bu soruyu kendime sormaktan alıkoyamadım. Her ne kadar “Ooo, kooperatifler var ya… her şey yolunda!” desem de, “Kim denetler, arkadaşlar?” diye düşünmeden edemiyorum. Çünkü işin içinde denetim meselesi olunca, her şey birden ciddi oluyor, bir de işin içine “kamunun denetlemesi” gibi formaliteler giriyor ve o an benim içimdeki komik taraf hemen kayboluyor. Çünkü evet, kooperatiflerin denetimi aslında oldukça önemli.
Kooperatiflerin Denetimi: Hükümet ve İç Denetim
Kooperatifleri denetlemek, aslında biraz da devletin işi oluyor. Her kooperatif, Türk Ticaret Kanunu’na bağlı olarak, denetim mekanizmalarına tabi tutulur. Yani, iç denetimle başlar. Ama iç denetim derken, bu işin içerideki biri gelip “Hadi bakalım, bu faturaları toparlayalım” demesiyle olmuyor. Hedef daha büyük: kooperatifin şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda ilerlemesi! Yani, kooperatifin muhasebesi düzgün tutulmalı, üyelerle ilgili tüm işlemler doğru olmalı ve birileri gelip her şeyi kontrol etmeli. Devlet tarafından da kooperatiflerin denetimi yapılır, ama bu denetim süreci pek de ‘pembe’ renkli bir film gibi gitmez.
Çünkü kooperatiflerde işler bazen çok kafa karıştırıcı olabilir. Bir bakıyorsun, üye sayısı artmış, paralar toplanmış ama hesaplar karışmış. O zaman işin içinde devletin yetkili organları devreye girer. O yüzden “Kooperatifleri kim denetler?” sorusu aslında çok ciddi bir soru olabiliyor. Şeffaflık ve düzgün bir sistem için kontrol şart! Yani, “Beni denetleyen kimse yok” diyerek kooperatif kurduğunda işler biraz karmaşıklaşıyor, çünkü bir süre sonra işler iyice dağılabilir.
Kooperatifleri Denetleyen Kim? Kendi Kendini Denetleyen Toplum
Bir de şu mesele var: Bir kooperatifi aslında kim denetler? Her şeyin en iyi şekilde yapıldığından emin olabilmek için, sadece resmi denetim değil, bir de üyelerin birbirini denetlemesi gerekiyor. Bu, kooperatiflerin içindeki sosyal denetimi oluşturur. Yani, üyelerin birbirlerinin faaliyetlerini izleyip, gerektiğinde uyarılarda bulunması da aslında önemli bir denetim mekanizmasıdır. Örnek vereyim: Bir arkadaşımın kooperatifinde, her ay başı “Toplantı zamanı!” diye bir uyarı gelir. Bu toplantı, aslında bütün üyelerin birbirine “Bakalım bu ay neler yapıldı?” diye sorduğu bir nevi denetim noktasına dönüşür. Bu da bana göre, kooperatifleri denetlemek için bir başka yaratıcı yol!
Kooperatifler, Denetim ve Kafamıza Takılan Sorular
Bir an durup düşündüm: Gerçekten de, kooperatifleri kim denetler? Bir kooperatif kurmak ne kadar zor? Kooperatif kurarken içimizdeki o sorumluluk duygusu nasıl işlemeli? Bir de bu işin sonunda kar amacı gütmeyen bir yapıyı bir araya getirmek, gerçekten faydalı mı? Benim iç sesim böyle düşüncelerle donanmışken, bir yandan da gülümsüyorum. “Kooperatif kurmak, aile işine soyunmak gibi. Biraz da kafa karıştırıcı ve herkesin kendi işini yaparken birbirine laf yetiştirdiği bir durum.”
Sonuç: Kooperatifler ve Denetim – Her Şeyin Bir Yolu Var!
Sonuçta, kooperatifleri kim denetler sorusu, aslında ciddiyet gerektiren bir konu. Ama ben, hepimizin içine bir parça mizah ekleyerek daha rahat düşünmemizi sağlıyorum. Unutmayalım ki, kooperatiflerdeki denetim sadece dışarıdan değil, içeriden de gelir. Toplumun birbirini denetlemesi, gerçekten işler yolunda gitmesini sağlamak için çok önemlidir. Yani, kooperatif kurmaya karar verirken, karışık işler ve resmi denetimler ne kadar zorlayıcı olursa olsun, bir yandan da şunu unutmayalım: Sonuçta, bir şekilde işler yoluna girer, değil mi?